Andrea736
Cổ động viên
Theo dõi vụ việc nữ streamer nữ Hàn Quốc gần đây, có một điều khiến Hub88 chú ý không chỉ nằm ở việc ai đúng, ai sai, mà còn ở cách một câu chuyện có thể được nhìn nhận hoàn toàn khác nhau tùy vào việc chúng ta đứng ở vị trí nào. Khi một nữ streamer “nổi tiếng” kể câu chuyện từ góc nhìn của mình có tâm lý “người bị hại”, người nghe rất dễ đồng cảm, đứng về phía họ và bắt đầu tìm kiếm một người phải chịu trách nhiệm. Nhưng nếu câu chuyện sau đó xuất hiện thêm những tình tiết phức tạp hơn, chúng ta lại nhận ra rằng vị trí “nạn nhân” đôi khi không đơn giản như cách nó được kể ban đầu.
Chúng ta thường nhìn thấy công sức và năng lực của mình khi thuận lợi; nhưng khi mọi chuyện đi ngược hướng, chúng ta lại dễ dàng tìm một nguyên nhân bên ngoài để giải thích. Một người thất bại có thể nói vì cấp trên không công bằng, một cuộc tranh cãi có thể được giải thích bằng việc “người kia cố tình gây chuyện”, còn một mối quan hệ đổ vỡ đôi khi được kể lại như câu chuyện mà bản thân hoàn toàn không có lỗi. Một vài lần như vậy chưa nói lên điều gì, bởi con người vốn có xu hướng tự bảo vệ mình trước những trải nghiệm khó chịu. Tuy nhiên, nếu một người liên tục nhìn thế giới qua cùng một lăng kính tôi là người bị hại, người khác là nguyên nhân, hoàn cảnh nằm ngoài khả năng kiểm soát của tôi thì đó có thể là biểu hiện của victim mentality, hay còn gọi là TÂM LÝ NẠN NHÂN.
------------------------------------
VICTIM MENTALITY (TÂM LÝ NẠN NHÂN) KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ CHƯA TỪNG LÀ NẠN NHÂN
Trước hết, ae cần phân biệt một điều rất quan trọng: một người thực sự là nạn nhân không đồng nghĩa với việc người đó có victim mentality. Nếu một người từng bị b.ạ.o lực, bắt nạt, lừa đảo hoặc đối xử bất công, việc họ cảm thấy tổn thương, tức giận hay bất lực là phản ứng có thể hiểu được trước một sự kiện gây hại. Vấn đề của victim mentality nằm ở một tầng khác người đó vẫn có xu hướng nhìn mình như người bất lực trước người khác và tin rằng những điều xảy ra với mình chủ yếu do các yếu tố bên ngoài quyết định.Nói đơn giản và dễ hiểu thì từng là nạn nhân và luôn nhìn mình như một nạn nhân là hai chuyện khác nhau. Một người có thể thực sự bị tổn thương, bị đối xử bất công hoặc gặp một biến cố ngoài ý muốn. Nhưng sau đó, họ vẫn có thể tìm kiếm sự giúp đỡ, tìm cách giải quyết vấn đề và dần lấy lại quyền chủ động trong cuộc sống. Ngược lại, khi một người bắt đầu nhìn hầu hết những thất bại, mâu thuẫn hay điều không như ý theo hướng “mình bị hại, còn người khác mới là nguyên nhân”, thì đó mới là lúc tâm thế nạn nhân có thể trở thành một khuôn mẫu suy nghĩ.
------------------------------------
DẤU HIỆU ĐÁNG CHÚ Ý: KHI MỌI CÁCH GIẢI QUYẾT ĐỀU BỊ TỪ CHỐI
Các biểu hiện của tâm lý nạn nhân (victim mentality) xuất hiện nhất quán qua nhiều dấu hiệu nhận thức, thái độ và hành vi lặp đi lặp lại trong đời sống cá nhân lẫn môi trường làm việc.
Một dấu hiệu đáng chú ý là một người liên tục nói về vấn đề của mình nhưng lại không muốn hoặc không thể chấp nhận bất kỳ cách giải quyết nào. Người khác đưa ra cách A, họ nói A không thể làm được. Đưa cách B thì họ lại có một lý do khác, ncl CHỊU. Đến khi đã có rất nhiều phương án được đưa ra, câu chuyện vẫn quay trở lại điểm ban đầu: “Không ai hiểu hoàn cảnh của tôi”, “Tôi có muốn cũng chẳng làm được gì”.
Tất nhiên, có những lúc lời khuyên thực sự không phù hợp, hoặc người đang gặp vấn đề cần được lắng nghe trước khi tìm cách giải quyết. Điều đáng chú ý nằm ở sự lặp lại: vấn đề liên tục được nhắc đến, nhưng mọi khả năng thay đổi đều bị bác bỏ. Người đó vừa muốn người khác công nhận rằng mình đang khổ, vừa giữ niềm tin rằng mình không có cách nào thoát khỏi hoàn cảnh ấy.
Điều này đôi khi có thể được duy trì bởi một lợi ích mà người trong cuộc không nhất thiết nhận ra. Khi luôn ở vị trí “người đang gặp nạn”, họ có thể nhận được sự quan tâm, an ủi hoặc được người khác đứng ra giải quyết thay. Quan trọng hơn, nếu bản thân luôn tin rằng “tôi không thể làm gì được”, họ cũng không phải đối diện với câu hỏi khó hơn: “Vậy tôi có thể làm gì để thay đổi tình hình?”. Vì thế, tâm thế nạn nhân đôi khi không chỉ khiến một người cảm thấy bất lực mà còn vô tình giữ họ ở lại trong chính hoàn cảnh mà họ đang than phiền.
------------------------------------
ĐỪNG NHẦM LẪN
Một khái niệm rất dễ bị nhầm với victim mentality là learned helplessness tức sự bất lực học được (tôi search gg nó ghi là thế). Cả hai đều có thể dẫn đến cảm giác “mình không thể thay đổi được gì”, nhưng trọng tâm của chúng không hoàn toàn giống nhau. Learned helplessness đề cập đến trạng thái hình thành khi một người liên tục trải qua những sự kiện tiêu cực mà họ cảm thấy mình không thể kiểm soát, từ đó dần tin rằng hành động của bản thân không có tác dụng. Trong khi đó, victim mentality là một mô hình rộng hơn, có thể bao gồm cả cách diễn giải sự việc, xu hướng đổ lỗi, thảm hại hóa và duy trì vai trò nạn nhân. Vì vậy, bất lực học được có thể góp phần tạo nên tâm thế nạn nhân, nhưng hai khái niệm không nên được sử dụng như từ đồng nghĩa.
Tương tự, cũng không nên đồng nhất victim mentality với narcissistic victim-playing tức là ái kỷ đấy. Một người có tâm thế nạn nhân không nhất thiết là người ái kỷ. Tuy nhiên, ở một số người có các nét ái kỷ, đặc biệt là những đặc điểm liên quan đến sự nhạy cảm với tổn thương cái tôi và xu hướng đối kháng, vai trò nạn nhân có thể được sử dụng để né tránh trách nhiệm, tìm kiếm sự chú ý hoặc kiểm soát tương tác. Hai hiện tượng có thể có biểu hiện bên ngoài giống nhau, nhưng động cơ và cơ chế phía sau không nhất thiết giống nhau.
-
VẬY LÀM THẾ NÀO ĐỂ THOÁT KHỎI TÂM LÝ NẠN NHÂN?
Trong thực tế, chúng ta không phải lúc nào cũng kiểm soát được điều xảy ra với mình. Có người thực sự bị đối xử bất công. Có những thất bại đến từ quyết định của người khác. Có những biến cố mà bản thân hoàn toàn không lựa chọn. Nhưng việc không kiểm soát được nguyên nhân của một chuyện không có nghĩa là mình mất hoàn toàn khả năng lựa chọn điều sẽ làm tiếp theo.
Thay vì chỉ hỏi “Tại sao chuyện này lại xảy ra với tôi?”, hãy thử hỏi thêm: “Bây giờ tôi có thể làm gì?”. Có thể chúng ta không thay đổi được người khác hay những chuyện đã xảy ra, nhưng vẫn có thể lựa chọn cách phản ứng, đặt ra giới hạn, tìm kiếm sự giúp đỡ và thay đổi những điều nằm trong khả năng của mình. Đó là khi chúng ta dần chuyển từ “Tôi không thể làm gì vì mọi thứ đều do người khác” sang “Tôi không kiểm soát được tất cả, nhưng tôi vẫn có quyền quyết định mình sẽ làm gì tiếp theo.”